Update to MPlayer SVN rev 32628 and FFmpeg SVN rev 25754.
[vaapi:dantemasons-mplayer.git] / DOCS / xml / pl / usage.xml
1 <?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
2 <!-- synced with r21748 -->
3 <!-- Opiekun: emdej -->
4 <chapter id="usage">
5 <title>Sposób użycia</title>
6
7 <sect1 id="commandline">
8 <title>Wiersz poleceń</title>
9
10 <para>
11 <application>MPlayer</application> używa skomplikowanego drzewa odtwarzania.
12 Składa się ono z opcji globalnych podanych na początku, na przykład:
13 <screen>mplayer -vfm 5</screen>
14 i opcji podanych po nazwach plików, które stosują się jedynie do podanego
15 pliku/URLa/czegokolwiek, na przykład:
16 <screen>
17 mplayer -vfm 5 <replaceable>film1.avi</replaceable> <replaceable>film2.avi</replaceable> -vfm 4
18 </screen>
19 </para>
20
21 <para>
22 Możesz pogrupować nazwy plików/URLe za pomocą <literal>{</literal> oraz
23 <literal>}</literal>. Przydaje się to przy opcji <option>-loop</option>:
24 <screen>mplayer { 1.avi -loop 2 2.avi } -loop 3</screen>
25 Powyższe polecenie odtworzy pliki w kolejności: 1, 1, 2, 1, 1, 2, 1, 1, 2.
26 </para>
27
28 <para>
29 Odtwarzanie pliku:
30 <synopsis>
31 <command>mplayer</command><!--
32 --> [<replaceable>opcje</replaceable>]<!--
33 --> [<replaceable>ścieżka</replaceable>/]<replaceable>nazwa_pliku</replaceable>
34 </synopsis>
35 </para>
36
37 <para>
38 Kolejny sposób na odtworzenie pliku:
39 <synopsis>
40 <command>mplayer</command><!--
41 --> [<replaceable>opcje</replaceable>]<!--
42 --> <replaceable>file:///zakodowana-ścieżka-uri</replaceable>
43 </synopsis>
44 </para>
45
46 <para>
47 Odtwarzanie większej ilości plików:
48 <synopsis>
49 <command>mplayer</command><!--
50 --> [<replaceable>opcje domyślne</replaceable>]<!--
51 --> [<replaceable>ścieżka</replaceable>/]<replaceable>plik1</replaceable><!--
52 --> [<replaceable>opcje dla pliku1</replaceable>]<!--
53 --> <replaceable>plik2</replaceable><!--
54 --> [<replaceable>opcje dla pliku2</replaceable>] ...
55 </synopsis>
56 </para>
57
58 <para>
59 Odtwarzanie VCD:
60 <synopsis>
61 <command>mplayer</command> [<replaceable>opcje</replaceable>]<!--
62 --> vcd://<replaceable>numer_ścieżki</replaceable><!--
63 --> [-cdrom-device <replaceable>/dev/cdrom</replaceable>]
64 </synopsis>
65 </para>
66
67 <para>
68 Odtwarzanie DVD:
69 <synopsis>
70 <command>mplayer</command> [<replaceable>opcje</replaceable>]<!--
71 --> dvd://<replaceable>numer_tytułu</replaceable><!--
72 --> [-dvd-device <replaceable>/dev/dvd</replaceable>]
73 </synopsis>
74 </para>
75
76 <para>
77 Odtwarzanie z WWW:
78 <synopsis>
79 <command>mplayer</command> [<replaceable>opcje</replaceable>]<!--
80 --> http://<replaceable>strona.com/plik.asf</replaceable>
81 </synopsis>
82 (można użyć również playlist)
83 </para>
84
85 <para>
86 Odtwarzanie z RTSP:
87 <synopsis>
88 <command>mplayer</command> [<replaceable>opcje</replaceable>]<!--
89 --> rtsp://<replaceable>serwer.przyklad.com/nazwa_strumienia</replaceable>
90 </synopsis>
91 </para>
92
93 <para>
94 Przykłady:
95 <screen>
96 mplayer -vo x11 <replaceable>/mnt/Films/Contact/contact2.mpg</replaceable>
97 mplayer vcd://<replaceable>2</replaceable> -cdrom-device <replaceable>/dev/hdc</replaceable>
98 mplayer -afm 3 <replaceable>/mnt/DVDtrailers/alien4.vob</replaceable>
99 mplayer dvd://<replaceable>1</replaceable> -dvd-device <replaceable>/dev/hdc</replaceable>
100 mplayer -abs 65536 -delay -0.4 -nobps <replaceable>~/movies/test.avi</replaceable><!--
101 --></screen>
102 </para>
103 </sect1>
104
105
106 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
107
108
109 <sect1 id="subosd">
110 <title>Napisy i OSD</title>
111
112 <para>
113 <application>MPlayer</application> może wyświetlać napisy podczas odtwarzania
114 filmu. Obecnie obsługiwane są następujące formaty:
115 <itemizedlist>
116   <listitem><para>VOBsub</para></listitem>
117   <listitem><para>OGM</para></listitem>
118   <listitem><para>CC (closed caption)</para></listitem>
119   <listitem><para>MicroDVD</para></listitem>
120   <listitem><para>SubRip</para></listitem>
121   <listitem><para>SubViewer</para></listitem>
122   <listitem><para>Sami</para></listitem>
123   <listitem><para>VPlayer</para></listitem>
124   <listitem><para>RT</para></listitem>
125   <listitem><para>SSA</para></listitem>
126   <listitem><para>PJS (Phoenix Japanimation Society)</para></listitem>
127   <listitem><para>MPsub</para></listitem>
128   <listitem><para>AQTitle</para></listitem>
129   <listitem><para>
130     <ulink url="http://unicorn.us.com/jacosub/">JACOsub</ulink></para>
131   </listitem>
132 </itemizedlist>
133 </para>
134
135 <para>
136 <application>MPlayer</application> może zrzucić wyżej wymienione formaty napisów
137 (<emphasis role="bold">poza pierwszymi trzema</emphasis>) do następujących formatów,
138 jeśli podasz odpowiednią opcję:
139 <itemizedlist>
140   <listitem><para>MPsub: <option>-dumpmpsub</option></para></listitem>
141   <listitem><para>SubRip: <option>-dumpsrtsub</option></para></listitem>
142   <listitem><para>MicroDVD: <option>-dumpmicrodvdsub</option></para></listitem>
143   <listitem><para>JACOsub: <option>-dumpjacosub</option></para></listitem>
144   <listitem><para>Sami: <option>-dumpsami</option></para></listitem>
145 </itemizedlist>
146 </para>
147
148 <para>
149 <application>MEncoder</application> może zrzucić napisy DVD do formatu
150 <link linkend="menc-feat-extractsub">VOBsub</link>.
151 </para>
152
153 <para>
154 Opcje wiersza poleceń różnią się nieco dla poszczególnych formatów:
155 </para>
156
157 <formalpara>
158 <title>Format VOBsub</title>
159 <para>
160 Napisy VOBsub składają się z dużego (kilkumegabajtowego) pliku <filename>.SUB</filename>
161 i opcjonalnych plików <filename>.IDX</filename> i/lub <filename>.IFO</filename>.
162 Jeżeli masz takie pliki, jak
163 <filename><replaceable>przykład.sub</replaceable></filename>,
164 <filename><replaceable>przykład.ifo</replaceable></filename> (opcjonalne),
165 <filename><replaceable>przykład.idx</replaceable></filename> -
166 musisz przekazać <application>MPlayerowi</application> opcje
167 <option>-vobsub przykład [-vobsubid <replaceable>id</replaceable>]</option>
168 (pełna ścieżka jest opcjonalna). Parametr <option>-vobsubid</option> jest, jak
169 <option>-sid</option> dla DVD - przy jego pomocy możesz wybierać pomiędzy ścieżkami napisów
170 (różne języki). Jeżeli opcja <option>-vobsubid</option> jest pominięta,
171 <application>MPlayer</application> spróbuje użyć języka podanego przez parametr
172 <option>-slang</option> i powróci do <systemitem>langidx</systemitem>
173 zawartego w pliku<filename>.IDX</filename>, żeby ustawić język napisów. Jeżeli to
174 zakończy się niepowodzeniem, napisy nie będą wyświetlane.
175 </para>
176 </formalpara>
177
178 <formalpara>
179 <title>Inne formaty napisów</title>
180 <para>
181 Inne formaty składają się z pojedynczego pliku tekstowego zawierającego przedział
182 czasowy, rozmieszczenie i sam tekst. Sposób użycia: Jeżeli masz taki plik, jak
183 <filename><replaceable>przykład.txt</replaceable></filename>,
184 musisz przekazać opcję <option>-sub
185 <replaceable>przykład.txt</replaceable></option> (pełna ścieżka jest opcjonalna).
186 </para>
187 </formalpara>
188
189 <variablelist>
190 <title>Dopasowywanie czasu wyświetlania i położenia napisów:</title>
191 <varlistentry>
192   <term><option>-subdelay <replaceable>sek</replaceable></option></term>
193   <listitem><para>
194     Opóźnia wyświetlanie napisów o <option><replaceable>sek</replaceable></option> sekund.
195     Może być liczbą ujemną. Wartość jest dodawana do licznika czasu filmu.
196   </para></listitem>
197 </varlistentry>
198 <varlistentry>
199   <term><option>-subfps <replaceable>ILOŚĆ</replaceable></option></term>
200   <listitem><para>
201     Określa ilość klatek na sekundę pliku z napisami (liczba rzeczywista).
202   </para></listitem>
203 </varlistentry>
204 <varlistentry>
205   <term><option>-subpos <replaceable>0-100</replaceable></option></term>
206   <listitem><para>
207     Określa położenie napisów.
208   </para></listitem>
209 </varlistentry>
210 </variablelist>
211
212 <para>
213 Jeżeli podczas używania napisów w formacie MicroDVD zauważysz rosnące opóźnienie
214 między nimi a filmem, to prawdopodobnie ilość klatek na sekundę filmu różni się
215 od wartości, do której zostały przystosowane napisy.
216 Zauważ, że format ten korzysta z bezwzględnych numerów klatek do wyświetlania
217 napisów w odpowiednim momencie, ale nie zawiera w sobie informacji o wartości fps,
218 dlatego powinieneś skorzystać z opcji <option>-subfps</option>.
219 Jeżeli chciałbyś trwale rozwiązać ten problem, musisz ręcznie zmienić
220 wartość framerate pliku z napisami.
221 <application>MPlayer</application> może zrobić to za ciebie:
222
223 <screen>
224 mplayer -dumpmicrodvdsub -fps <replaceable>fps_napisów</replaceable> -subfps <replaceable>fps_filmu</replaceable> \
225     -sub <replaceable>zbiór_z_napisami</replaceable> <replaceable>atrapa.avi</replaceable>
226 </screen>
227 </para>
228
229 <para>
230 O napisach DVD przeczytasz w rozdziale <link linkend="dvd">DVD</link>.
231 </para>
232 </sect1>
233
234
235 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
236
237
238 <sect1 id="control">
239 <title>Sterowanie</title>
240
241 <para>
242 <application>MPlayer</application> posiada w pełni konfigurowalną, opartą na
243 komendach warstwę sterowania, która pozwala na sterowanie
244 <application>MPlayerem</application> za pomocą klawiatury, myszki, joysticka lub
245 zdalnego sterowania (za pomocą LIRC). Zajrzyj na stronę man w celu przejrzenia
246 pełnej listy skrótów klawiszowych.
247 </para>
248
249 <!-- ********** -->
250
251 <sect2 id="ctrl-cfg">
252 <title>Konfiguracja sterowania</title>
253
254 <para>
255 <application>MPlayer</application> pozwala Ci przypisać dowolny klawisz/przycisk
256 do dowolnego polecenia za pomocą prostego pliku konfiguracyjnego. Składnia tego
257 pliku to nazwa klawisza, po której znajduje się komenda. Domyślny plik
258 konfiguracyjny znajduje się w <filename>$HOME/.mplayer/input.conf</filename>, ale
259 można podać także inny za pomocą opcji
260 <option>-input <replaceable>plik</replaceable></option>
261 (ścieżki względne są względem <filename>$HOME/.mplayer</filename>).
262 </para>
263
264 <para>
265 Możesz uzyskać pełną listę obsługiwanych klawiszy uruchamiając
266 <command>mplayer -input keylist</command>
267 i pełną listę dostępnych komend za pomocą
268 <command>mplayer -input cmdlist</command>.
269 </para>
270
271 <example id="input_control_file">
272 <title>Przykładowy plik konfiguracji sterowania</title>
273 <programlisting>
274 ##
275 ## Plik konfiguracji sterowania MPlayera
276 ##
277
278 RIGHT seek +10
279 LEFT seek -10
280 - audio_delay 0.100
281 + audio_delay -0.100
282 q quit
283 &gt; pt_step 1
284 &lt; pt_step -1
285 ENTER pt_step 1 1<!--
286 --></programlisting>
287 </example>
288 </sect2>
289
290 <!-- ********** -->
291
292 <sect2 id="lirc">
293 <title>Sterowanie poprzez LIRC</title>
294
295 <para>
296 Linux Infrared Remote Control - użyj łatwego do własnoręcznego zbudowania
297 odbiornika podczerwieni i (prawie) dowolnego pilota zdalnego sterowania i
298 steruj nim swoim Linuksem!
299 Więcej informacji na <ulink url="http://www.lirc.org">stronie domowej LIRC</ulink>.
300 </para>
301
302 <para>
303 Jeśli zainstalowałeś pakiet LIRC, <filename>configure</filename> automatycznie go
304 wykryje. Jeśli wszystko pójdzie dobrze, <application>MPlayer</application>
305 wypisze przy starcie "<systemitem>Setting up LIRC support...</systemitem>".
306 Jeśli wystąpi błąd, powiadomi Cię o tym. Jeśli nic nie powie Ci na
307 temat LIRC, to znaczy, że jego obsługa nie została wkompilowana. Proste :-)
308 </para>
309
310 <para>
311 Nazwa aplikacji dla <application>MPlayer</application> to - niespodzianka -
312 <filename>mplayer</filename>. Możesz używać dowolnych komend
313 <application>MPlayera</application>, a nawet podać więcej niż jedną
314 komendę na raz oddzielając je za pomocą <literal>\n</literal>.
315 Nie zapomnij o włączeniu flagi repeat w <filename>.lircrc</filename> jeśli
316 ma to sens (skoki, głośność itp). To jest fragment przykładowego
317 <filename>.lircrc</filename>:
318 </para>
319
320 <programlisting>
321 begin
322      button = VOLUME_PLUS
323      prog = mplayer
324      config = volume 1
325      repeat = 1
326 end
327
328 begin
329     button = VOLUME_MINUS
330     prog = mplayer
331     config = volume -1
332     repeat = 1
333 end
334
335 begin
336     button = CD_PLAY
337     prog = mplayer
338     config = pause
339 end
340
341 begin
342     button = CD_STOP
343     prog = mplayer
344     config = seek 0 1\npause
345 end<!--
346 --></programlisting>
347
348 <para>
349 Jeśli nie lubisz standardowej lokalizacji pliku lirc-config
350 (<filename>~/.lircrc</filename>), użyj opcji <option>-lircconf
351 <replaceable>nazwa_pliku</replaceable></option> by podać inny plik.
352 </para>
353 </sect2>
354
355 <!-- ********** -->
356
357 <sect2 id="slave-mode">
358 <title>Tryb sługi</title>
359
360 <para>
361 Tryb sługi pozwala Ci na utworzenie prostej nakładki na
362 <application>MPlayera</application>. Po uruchomieniu z opcją
363 <option>-slave</option> <application>MPlayer</application> będzie czytał
364 ze standardowego wejścia komendy oddzielone znakami nowego wiersza (\n).
365 Komendy zostały udokumentowane w pliku
366 <ulink url="../../tech/slave.txt">slave.txt</ulink>
367 </para>
368 </sect2>
369 </sect1>
370
371
372 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
373
374
375 <sect1 id="streaming">
376 <title>Strumieniowanie z sieci i potoków</title>
377
378 <para>
379 <application>MPlayer</application> potrafi odtwarzać pliki z sieci, używając
380 protokołów HTTP, FTP, MMS lub RTSP/RTP.
381 </para>
382
383 <para>
384 Odtwarzanie następuje przez proste podanie URLa w wierszu poleceń.
385 <application>MPlayer</application> zwraca również uwagę na zmienną środowiskową
386 <envar>http_proxy</envar> i używa proxy jeśli jest to możliwe. Korzystanie
387 z proxy może być również wymuszone za pomocą:
388 <screen>
389 mplayer <replaceable>http_proxy://proxy.micorsops.com:3128/http://micorsops.com:80/strumien.asf</replaceable>
390 </screen>
391 </para>
392
393 <para>
394 <application>MPlayer</application> potrafi również czytać ze standardowego wejścia
395 (<emphasis>nie</emphasis> z nazwanych potoków). Może to być wykorzystane np. do
396 odtwarzania poprzez FTP:
397 <screen>i
398 wget <replaceable>ftp://micorsops.com/cokolwiek.avi</replaceable> -O - | mplayer -
399 </screen>
400 </para>
401
402 <note><para>
403 Zalecane jest również włączenie <option>-cache</option> przy odtwarzaniu
404 z sieci:
405 <screen>
406 wget <replaceable>ftp://micorsops.com/cokolwiek.avi</replaceable> -O - | mplayer -cache 8192 -
407 </screen>
408 </para></note>
409
410 <!-- ********** -->
411
412 <sect2 id="streaming-save">
413 <title>Zapisywanie strumieniowanej zawartości</title>
414
415 <para>
416 Jak już uda Ci się zmusić <application>MPlayera</application> do odtwarzania
417 Twojego ulubionego strumienia internetowego, możesz użyć opcji
418 <option>-dumpstream</option> aby zapisać strumień do pliku.
419 Na przykład:
420 <screen>
421 mplayer <replaceable>http://217.71.208.37:8006</replaceable> -dumpstream -dumpfile <replaceable>strumien.asf</replaceable>
422 </screen>
423 zapisze zawartość strumieniowaną z
424 <replaceable>http://217.71.208.37:8006</replaceable> do pliku
425 <replaceable>stream.asf</replaceable>.
426 Działa to ze wszystkimi protokołami obsługiwanymi przez
427 <application>MPlayera</application>, jak MMS, RSTP itd.
428 </para>
429 </sect2>
430 </sect1>
431
432
433 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
434
435
436 <sect1 id="mpst" xreflabel="Remote streams">
437 <title>Strumienie zdalne</title>
438
439 <para>
440 Strumienie zdalne pozwalają na dostęp do większości strumieni obsługiwanych
441 przez <application>MPlayera</application> ze zdalnego hosta. Głównym celem tej
442 funkcji jest umożliwienie bezpośredniego korzystania z napędu CD lub DVD innego
443 komputera w sieci (pod warunkiem posiadania odpowiedniej przepustowości).
444 Niestety niektóre typy strumieni (aktualnie TV oraz MF) nie są dostępne zdalnie,
445 gdyż są zaimplementowane na poziomie demultipleksera. Jest to przykre w
446 przypadku MF, gdyż TV i tak by wymagało szalonej przepustowości.
447 </para>
448
449 <!-- ********** -->
450
451 <sect2 id="compile_mpst_server">
452 <title>Kompilacja serwera</title>
453
454 <para>
455 Po kompilacji <application>MPlayera</application> wejdź do katalogu
456 <filename>TOOLS/netstream</filename> i wpisz <application>make</application>
457 by zbudować program serwera. Możesz wtedy skopiować program
458 <application>nestream</application> do odpowiedniego miejsca w Twoim
459 systemie (przeważnie <filename class="directory">/usr/local/bin</filename>
460 pod Linuksem).
461 </para>
462 </sect2>
463
464 <!-- ********** -->
465
466 <sect2 id="use_mpst">
467 <title>Używanie strumieni zdalnych</title>
468
469 <para>
470 Najpierw musisz uruchomić serwer na komputerze, do którego masz zamiar mieć
471 dostęp zdalny. Aktualnie serwer jest bardzo podstawowy i nie ma żadnych
472 argumentów wiersza poleceń, więc po prostu wpisz <filename>netstream</filename>.
473 Teraz możesz np. odtworzyć drugą ścieżkę VCD na serwerze za pomocą:
474 <screen>
475 mplayer -cache 5000 <replaceable>mpst://nazwa_serwera/vcd://2</replaceable>
476 </screen>
477 Masz również dostęp do plików na tym serwerze:
478 <screen>
479 mplayer -cache 5000 <replaceable>mpst://nazwa_serwera//usr/local/movies/lol.avi</replaceable>
480 </screen>
481 Zauważ, że ścieżki, które nie zaczynają się na "/" będą względne do katalogu,
482 w którym uruchomiono serwer. Opcja <option>-cache</option> nie jest wymagana,
483 lecz bardzo zalecana.
484 </para>
485
486 <para>
487 Miej na uwadze to, że aktualnie serwer nie ma żadnych zabezpieczeń. Nie narzekaj
488 więc na liczne nadużycia, które są przez to możliwe. Zamiast tego wyślij jakąś
489 (dobrą) łatkę, by stał się lepszy lub napisz swój własny serwer.
490 </para>
491 </sect2>
492 </sect1>
493
494
495 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
496
497
498 <sect1 id="drives">
499 <title>Napędy CD/DVD</title>
500
501 <para>
502 Nowoczesne napędy CD-ROM osiągają bardzo duże prędkości. Niektóre z nich są
503 dodatkowo zdolne do pracy przy zredukowanych prędkościach. Oto kilka powodów,
504 dla których powinniśmy zastanowić się czy nie należy zredukować prędkości
505 naszego napędu:
506 </para>
507
508 <itemizedlist>
509 <listitem><para>
510   Istnieją doniesienia o błędach odczytu przy dużych prędkościach, szczególnie
511   podczas używania uszkodzonych bądź wadliwie wytłoczonych/nagranych płyt CD.
512   Redukcja prędkości odczytu może uchronić nas przed utratą danych w takich
513   przypadkach.
514 </para></listitem>
515
516 <listitem><para>
517   Wiele napędów CD jest dokuczliwie głośnych. Redukcja prędkości może zmniejszyć
518   natężenie hałasu.
519 </para></listitem>
520 </itemizedlist>
521
522 <!-- ********** -->
523
524 <sect2 id="drives_linux">
525 <title>Linux</title>
526
527 <para>
528 Możesz zredukować prędkość napędu CD z interfejsem IDE korzystając
529 z <command>hdparm</command>, <command>setcd</command> lub
530 <command>cdctl</command>.
531 Działają one w następujący sposób:
532 <screen>hdparm -E <replaceable>[prędkość]</replaceable> <replaceable>[urządzenie cdrom]</replaceable></screen>
533 <screen>setcd -x <replaceable>[prędkość]</replaceable> <replaceable>[urządzenie cdrom]</replaceable></screen>
534 <screen>cdctl -bS <replaceable>[speed]</replaceable></screen>
535 </para>
536
537 <para>
538 Jeśli używasz emulacji SCSI, możesz musieć zastosować ustawienia do prawdziwego
539 urządzenia IDE a nie emulowanego SCSI.
540 </para>
541
542 <para>
543 Jeżeli masz uprawnienia roota, to pomóc może także następująca komenda:
544 <screen>echo file_readahead:2000000 &gt; /proc/ide/<replaceable>[urządzenie cdrom]</replaceable>/settings</screen>
545 </para>
546
547
548 <para>
549 Ustawiamy w ten sposób wielkość bufora odczytu na 2MB, co pomaga przy odczycie
550 porysowanych płyt. Jeżeli ustawimy zbyt dużą wielkość tego bufora, napęd będzie
551 stale rozkręcał się i zwalniał, co spowoduje bardzo znaczny spadek wydajności.
552 Zaleca się również dostrojenie napędu CD-ROM przy użyciu
553 <command>hdparm</command>:
554 <screen>hdparm -d1 -a8 -u1 <replaceable>[urządzenie cdrom]</replaceable></screen>
555 </para>
556
557 <para>
558 Włączamy w ten sposób dostęp DMA do dysku, czytanie z wyprzedzeniem i
559 odmaskowanie IRQ (IRQ unmasking) (więcej przeczytasz na stronach man do
560 <command>hdparm</command>)
561 </para>
562
563 <para>
564 Proszę sprawdzić
565 "<filename>/proc/ide/<replaceable>[urządzenie cdrom]</replaceable>/settings</filename>"
566 by dostroić swój napędu CD-ROM.
567 </para>
568
569 <para>
570 Dla napędów SCSI nie istnieje jednolity sposób ustawiawiania tych parametrów
571 (jeżeli znasz jakiś to napisz nam o nim). Istnieje narzędzie które działa z
572 <ulink url="http://das.ist.org/~georg/">napędami SCSI Plextor</ulink>.
573 </para>
574 </sect2>
575
576 <!-- ********** -->
577
578 <sect2 id="drives_freebsd">
579 <title>FreeBSD</title>
580
581 <para>Prędkość:
582 <screen>
583 cdcontrol [-f <replaceable>urządzenie</replaceable>] speed <replaceable>[prędkość]</replaceable>
584 </screen>
585 </para>
586
587 <para>DMA:
588 <screen>
589 sysctl hw.ata.atapi_dma=1
590 </screen>
591 </para>
592 </sect2>
593
594 </sect1>
595
596
597 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
598
599
600 <sect1 id="dvd">
601 <title>Odtwarzanie DVD</title>
602
603 <para>
604 Aby poznać pełną listę dostępnych opcji, proszę przeczytać odpowiednie strony
605 man. Składnia do odtwarzania standardowego DVD jest następująca:
606 <screen>
607 mplayer dvd://<replaceable>&lt;ścieżka&gt;</replaceable> [-dvd-device <replaceable>&lt;urządzenie&gt;</replaceable>]
608 </screen>
609 </para>
610
611 <para>
612 Przykład:
613 <screen>mplayer dvd://1 -dvd-device /dev/hdc</screen>
614 </para>
615
616 <para>
617 Jeśli skompilowałeś <application>MPlayera</application> z obsługą dvdnav,
618 składnia jest taka sama, tylko musisz użyć dvdnav:// zamiast dvd://.
619 </para>
620
621 <para>
622 Domyślnym urządzeniem (device) DVD jest <filename>/dev/dvd</filename>. Jeżeli
623 Twoje ustawienia są inne, stwórz odpowiedni symlink lub ustaw odpowiednie
624 urządzenie (device) w linii polecenia korzystając z opcji
625 <option>-dvd-device</option>.
626 </para>
627
628 <para>
629 <application>MPlayer</application> używa <systemitem>libdvdread</systemitem>
630 oraz <systemitem>libdvdcss</systemitem> do odtwarzania i dekodowania DVD.
631 Te dwie biblioteki są zawarte
632 w głównym drzewie źródłowym <application>MPlayera</application>, nie trzeba
633 instalować ich osobno.
634 Możesz też użyć systemowych wersji tych bibliotek, ale nie jest to zalecane,
635 ponieważ może spowodować błędy, niekompatybilności bibliotek oraz zmniejszenie
636 prędkości.
637 </para>
638
639 <note><para>
640 Jeśli występują problemy z dekodowaniem DVD, spróbuj wyłączyć supermount lub
641 inne tego typu usługi. Niektóre napędy RPC-2 mogą również wymagać ustawienia
642 kodu regionu DVD.
643 </para></note>
644
645 <formalpara>
646 <title>Struktura dysku DVD</title>
647 <para>
648 Dyski DVD mają po 2048 bajtów na sektor z ECC/CRC. Zwykle posiadają system
649 plików UDF na pojedynczej ścieżce zawierającej różnorakie pliki (małe pliki .IFO
650 i .BUK oraz duże (1GB) pliki .VOB).
651 Są one rzeczywistymi plikami i mogą być kopiowane/odtwarzane z podmontowanego
652 systemu plików niezakodowanego DVD.
653 </para>
654 </formalpara>
655
656 <para>
657 Pliki .IFO zawierają informacje nawigacyjne filmu (mapa
658 rozdziałów/tytułów/kątów kamery, tablica języków, itp) i są konieczne do
659 odczytu i interpretacji zawartości pliku .VOB (filmu).
660 Pliki .BUK są kopiami zapasowymi plików .IFO.
661 Używają <emphasis role="bold">sektorów</emphasis> wszędzie, więc aby
662 zaimplementować nawigację na DVD lub rozszyfrować zawartość, należy używać
663 adresowania sektorów dysku w trybie raw.
664 </para>
665
666 <para>
667 Z tego powodu obsługa DVD wymaga
668 dostępu do urządzenia w trybie raw bazującym na sektorach. Niestety wymagane
669 jest (pod Linuksem) posiadanie uprawnień roota aby móc korzystać z sektorowego
670 adresowania pliku.
671 Dlatego też nie w ogóle używamy sterownika systemu plików pochodzącego
672 z jądra, ale reimplementujemy to w przestrzeni użytkownika.
673 Zajmuje się tym biblioteka <systemitem>libdvdread</systemitem> 0.9.x.
674 Sterownik
675 systemu plików UDF zawarty w jądrze nie jest wymagany ponieważ wspomniane
676 biblioteki zawierają własny, wbudowany sterownik systemu plików UDF. DVD nie
677 musi być podmontowany, bowiem używany jest jedynie dostęp w trybie raw.
678 </para>
679
680 <para>
681 Czasami <filename>/dev/dvd</filename> nie może być czytany przez użytkowników,
682 zatem autorzy <systemitem>libdvdread</systemitem> zaimplementowali warstwę
683 emulacji, która tłumaczy adresowanie sektorowe na nazwy plików i offsety, aby
684 emulować dostęp w trybie raw na podmontowanym systemie plików albo nawet na
685 twardym dysku.
686 </para>
687
688 <para>
689 <systemitem>libdvdread</systemitem> równie dobrze akceptuje miejsce
690 podmontowania (mountpoint) jak i nazwę urządzenia przy dostępie w trybie raw i
691 sprawdza <filename>/proc/mounts</filename> w celu odnalezienia odpowiedniej
692 nazwy urządzenia (device). Zostało to napisane z myślą o systemie Solaris, gdzie
693 nazwy urządzeń są przydzielane automatycznie.
694 </para>
695
696 <formalpara>
697 <title>Deszyfrowanie DVD</title>
698 <para>
699 Do deszyfrowania DVD jest używana biblioteka
700 <systemitem>libdvdcss</systemitem>. Metoda jej działania może być określona
701 poprzez zmienna środowiskową <envar>DVDCSS_METHOD</envar>,
702 co jest dokładniej opisane na stronie man.
703 </para>
704 </formalpara>
705
706 <para>
707 Napędy DVD RPC-1 zabezpieczają ustawienia regionu jedynie poprzez
708 oprogramowanie. Napędy RPC-2 mają sprzętowe zabezpieczenie, które pozwala na co
709 najwyżej 5 zmian. Jeżeli posiadamy napęd DVD RPC-2 wymagana/zalecana jest
710 aktualizacja firmware'u do RPC-1.
711 Nowe wersje firmware'ów można znaleźć w internecie.
712 Poszukiwania radzimy rozpocząć od
713 <ulink url="http://forum.rpc-1.com/dl_all.php">forum firmware'ów</ulink>.
714 Jeżeli nie ma tam nowej wersji firmware'u dla naszego urządzenia, użyj
715 <ulink url="http://linvdr.org/projects/regionset/">regionset tool
716 (narzędzia do zmiany regionów)</ulink> aby ustawić kod regionu na swoim napędzie
717 DVD (pod Linuksem). <emphasis role="bold">Ostrzeżenie</emphasis>: Możesz
718 ustawić region tylko 5 razy.
719 </para>
720 </sect1>
721
722
723 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
724
725
726 <sect1 id="vcd">
727 <title>Odtwarzanie VCD</title>
728
729 <para>
730 Pełna lista dostępnych opcji znajduje się na stronie man. Składnia dla
731 standardowego Video CD (VCD) jest następująca:
732 <screen>mplayer vcd://<replaceable>&lt;ścieżka&gt;</replaceable> [-cdrom-device <replaceable>&lt;urządzenie&gt;</replaceable>]</screen>
733 Przykład:
734 <screen>mplayer vcd://2 -cdrom-device /dev/hdc</screen>
735 Domyślnym urządzeniem VCD jest <filename>/dev/cdrom</filename>. Jeśli
736 Twoje ustawienia są inne, utwórz dowiązanie symboliczne
737 lub podaj prawidłowe urządzenie w linii poleceń za pomocą opcji
738 <option>-cdrom-device</option>
739 </para>
740
741 <note><para>
742 Przynajmniej napędy CD-ROM SCSI firmy Plextor i niektóre modele Toshiby
743 mają beznadziejną wydajność przy odczycie VCD. Jest to spowodowane
744 niekompletną implementacją <systemitem>ioctl</systemitem>'a CDROMREADRAW dla
745 tych urządzeń. Jeśli masz jakieś pojęcie o programowaniu SCSI,
746 <ulink url="../../tech/patches.txt">pomóż nam</ulink> zaimplementować ogólną
747 obsługę SCSI dla VCD.
748 </para></note>
749
750 <para>
751 W międzyczasie możesz wyciągać dane z VCD za pomocą
752 <ulink url="http://ftp.ntut.edu.tw/ftp/OS/Linux/packages/X/viewers/readvcd/">readvcd</ulink>
753 i odtwarzać plik wynikowy za pomocą <application>MPlayera</application>
754 </para>
755
756 <formalpara>
757 <title>Struktura VCD</title>
758 <para>
759 Video CD (VCD) składa się z sektorów CD-ROM XA, tzn. ścieżek CD-ROM
760 mode 2 form 1 i form 2:
761 <itemizedlist>
762 <listitem><para>
763   Pierwsza ścieżka jest w formacie mode 2 form 2, który oznacza użycie korekcji
764   błędów L2. Ścieżka ta zawiera system plików ISO-9660 o gęstości 2048
765   bajtów/sektor.  Ten system plików z kolei zawiera metainformacje VCD, a także
766   nieruchome klatki, często używane w menu. Segmenty MPEG dla menu mogą także
767   być składowane w tejże pierwszej ścieżce, ale MPEGi muszą być podzielone na
768   kawałki po 150 sektorów. System plików ISO-9660 może zawierać inne pliki bądź
769   programy, niekonieczne dla eksploatacji VCD.
770 </para></listitem>
771
772 <listitem><para>
773   Druga i pozostałe ścieżki są zwykle ścieżkami video MPEG typu raw o gęstości
774   2324 bajtów/sektor, zawierającymi jeden pakiet danych MGEG PS na sektor.
775   Ścieżki te są w formacje mode 2 form 1, więc przechowują one więcej danych na
776   sektor, w zamian za słabszą korekcję błędów. Możliwe są też ścieżki CD-DA na
777   VCD poza pierwszą ścieżką. Niektóre systemy operacyjne używają pewnych
778   trików aby ścieżki nie zawierające systemu plików ISO-9660 były widoczne
779   w systemie plików. W pozostałych systemach, jak na przykład w systemie
780   GNU/Linux, nie ma takiej możliwości (jeszcze). W takim przypadku dane MPEG
781   <emphasis role="bold">nie mogą być montowane</emphasis>.
782   Jako że większość filmów znajduje się na tego typu ścieżce,
783   powinieneś spróbować na początek opcji <option>vcd://2</option>.
784 </para></listitem>
785
786 <listitem><para>
787   Istnieją również płyty VCD bez pierwszej ścieżki (pojedyncza ścieżka i
788   brak systemu plików w ogóle). Je również da się odtwarzać, ale nie da
789   się ich montować.
790 </para></listitem>
791
792 <listitem><para>
793   Definicja standardu Video CD, nazywana "Białą Księgą" Phillipsa,
794   generalnie nie jest dostępna online, musi być zakupiona u Phillipsa.
795   Bardziej szczegółowe informacje na temat Video CD można znaleźć na
796   <ulink url="http://www.vcdimager.org/pub/vcdimager/manuals/0.7/vcdimager.html#SEC4">stronie dokumentacji vcdimagera</ulink>.
797 </para></listitem>
798 </itemizedlist>
799 </para>
800 </formalpara>
801
802 <formalpara>
803 <title>O plikach .DAT</title>
804 <para>
805 Plik o rozmiarze ok. 600 MB widoczny na pierwszej ścieżce zamontowanego VCD
806 nie jest prawdziwym plikiem ! Jest on tzw. bramką ISO, utworzoną by
807 Windows mógł obsługiwać takie ścieżki (Windows w ogóle nie zezwala aplikacjom
808 na dostęp do urządzeń w trybie raw). Pod Linuksem nie możesz kopiować ani
809 odtwarzać tych plików (zawierają "śmieci"). Pod Windows jest to możliwe, gdyż
810 jego sterownik iso9660 symuluje odczyt ścieżek w trybie raw za pomocą tego
811 pliku. By móc odtwarzać pliki .DAT, musisz mieć sterownik do jądra, który
812 dostarczany jest z linuksową wersją PowerDVD. Posiada on zmodyfikowany sterownik
813 systemu plików iso9660 (<filename>vcdfs/isofs-2.4.X.o</filename>), który jest w
814 stanie symulować odczyt ścieżek w trybie raw za pomocą pliku .DAT. Jeśli
815 podmontujesz płytę używając ich sterownika, możesz kopiować, a nawet odtwarzać
816 pliki .DAT za pomocą <application>MPlayera</application>. Ale nie będzie to
817 działało za pomocą standardowego sterownika iso9660 dostarczonego z jądrem
818 Linuksa! Zamiast tego użyj opcji <option>vcd://</option>. Alternatywą dla
819 kopiowania VCD jest nowy sterownik:
820 <ulink url="http://www.elis.rug.ac.be/~ronsse/cdfs/">cdfs</ulink> (nie jest
821 częścią oficjalnego jądra), który wyświetla sesje CD jako pliki obrazów, oraz
822 <ulink url="http://cdrdao.sf.net/">cdrdao</ulink>, program do zgrywania
823 płyt CD bit po bicie.
824 </para>
825 </formalpara>
826 </sect1>
827
828
829 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
830
831
832 <sect1 id="edl" xreflabel="Edit Decision Lists (EDL)">
833 <title>Decyzyjne Listy Edycji (Edit Decision Lists - EDL)</title>
834
835 <para>
836 Decyzyjna lista edycji (EDL) pozwala na automatyczne omijanie, bądź wyciszanie
837 fragmentów filmów podczas ich odtwarzania, na podstawie pliku konfiguracji EDL
838 dla danego filmu.
839 </para>
840
841 <para>
842 Funkcja ta jest użyteczna dla osób, które zechcą obejrzeć film w "przyjaznym
843 dla rodziny" trybie. Możesz usunąć z filmu przemoc, przekleństwa, Jar-Jar
844 Binksa, zgodnie z własnymi preferencjami. Ponadto istnieją także inne
845 zastosowania, jak automatyczne pomijanie reklam w oglądanych filmach.
846 </para>
847
848 <para>
849 Format pliku EDL jest raczej "goły". Używana jest struktura z pojedynczym
850 poleceniem w wierszu, w którym określone jest co należy zrobić (skip/mute),
851 oraz kiedy (używając opóźnienia w sekundach).
852 </para>
853
854 <!-- ********** -->
855
856 <sect2 id="edl_using">
857 <title>Używanie pliku EDL</title>
858
859 <para>
860 Użyj podczas uruchamiania <application>MPlayera</application> flagi
861 <option>-edl &lt;nazwa pliku&gt;</option> z nazwą pliku EDL, który ma być
862 zastosowany do filmu.
863 </para>
864 </sect2>
865
866 <!-- ********** -->
867
868 <sect2 id="edl_making">
869 <title>Tworzenie pliku EDL</title>
870
871 <para>
872 Aktualny format pliku EDL jest następujący:
873 <programlisting>[sekunda początkowa] [sekunda końcowa] [akcja]</programlisting>
874 gdzie liczby odpowiadające sekundom nie muszą być całkowite, zaś akcja może
875 przyjmować wartość <literal>0</literal> dla pominięcia bądź
876 <literal>1</literal> dla wyciszenia.
877 Na przykład:
878 <programlisting>
879 5.3   7.1    0
880 15    16.7   1
881 420   422    0
882 </programlisting>
883 Oznacza to pominięcie filmu między 5,3 sekundą, a 7,1 sekundą filmu, następnie
884 wyciszenie od 15-tej sekundy do 16,7 sekundy i wreszcie pominięcie filmu
885 pomiędzy 420 a 422 sekundą Akcje te są wykonywane, gdy licznik czasu filmu
886 osiągnie zadeklarowaną wartość.
887 </para>
888
889 <para>
890 Aby stworzyć plik EDL, będący punktem wyjścia do dalszej edycji, użyj flagi
891 <option>-edlout &lt;nazwa pliku&gt;</option>.
892 Następnie, podczas odtwarzania filmu, naciśnij <keycap>i</keycap>, aby oznaczyć
893 początek i koniec bloku do pominięcia.
894 Odpowiedni wpis zostanie automatycznie utworzony w pliku.
895 Wtedy możesz wrócić do edycji i "dostrajania" wygenerowanego pliku EDL,
896 w którym możesz także zmienić domyślne pomijanie bloku na wyciszanie.
897 </para>
898 </sect2>
899 </sect1>
900
901
902 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
903
904
905 <sect1 id="advaudio" xreflabel="Advanced Audio">
906 <title>Zaawansowane audio</title>
907
908 <sect2 id="advaudio-surround">
909 <title>Dźwięk przestrzenny/wielokanałowy</title>
910
911 <sect3 id="advaudio-surround-DVD">
912 <title>DVDs</title>
913
914 <para>
915 Większość płyt DVD, a także wiele innych plików, zawiera dźwięk przestrzenny.
916 <application>MPlayer</application> obsługuje dźwięk przestrzenny, ale opcja ta
917 nie jest domyślnie włączona, ponieważ sprzęt przeznaczony dla zwykłego stereo
918 jest znacznie bedziej popularny. Aby odtworzyć plik zawierający więcej niż dwa
919 kanały audio, użyj opcji <option>-channels</option>.
920 Na przykład, aby odtworzyć DVD z audio 5.1:
921 <screen>mplayer dvd://1 -channels 6</screen>
922 Zauważmy, że mimo nazwy "5.1", używanych jest 6 kanałów.
923 Jeżeli posiadasz sprzęt pozwalający na odtwarzanie dźwięku przestrzennego możesz
924 bezpiecznie wpisać <option>channels</option> do swojego pliku konfiguracyjnego
925 <application>MPlayera</application> (<filename>~/.mplayer/config</filename>).
926 Przykładowo, aby domyślnie włączyć efekt kwadrofonii, należy dodać wiersz:
927 <programlisting>channels=4</programlisting>
928 Od tego momentu, <application>MPlayer</application> będzie odtwarzał cztery
929 kanały audio, zawsze gdy będą one dostępne.
930 </para>
931 </sect3>
932
933
934 <sect3 id="advaudio-surround-stereoinfour">
935 <title>Odtwarzanie plików stereo przy użyciu czterech głośników</title>
936
937 <para>
938 <application>MPlayer</application> standardowo nie duplikuje kanałów, ani nie
939 robi tego większość sterowników audio. Jeżeli chcesz zrobić to ręcznie:
940 <screen>mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af channels=2:2:0:1:0:0</screen>
941 Zobacz sekcję o
942 <link linkend="advaudio-channels-copying">kopiowaniu kanałów</link>,
943 jest tam wyjaśnienie tego polecenia.
944 </para>
945 </sect3>
946
947
948 <sect3 id="advaudio-surround-passthrough">
949 <title>Przekazywanie AC3/DTS</title>
950
951 <para>
952 Dźwięk przestrzenny na płytach DVD zazwyczaj kodowany jest w formacie AC3
953 (Dolby Digital) lub DTS (Digital Theater System). Część współczesnego sprzętu
954 audio jest w stanie dekodować te formaty.
955 <application>MPlayer</application> może zostać skonfigurowany, aby przekazywał
956 dane audio bez ich dekodowania. Rozwiązanie takie będzie działało tylko, jeżeli
957 posiadasz w swojej karcie muzycznej złącze S/PDIF (Sony/Philips Digital Interface).
958 </para>
959
960 <para>
961 Jeżeli twój sprzęt audio potrafi dekodować zarówno AC3 jak i DTS, możesz
962 bezpiecznie włączyć przekazywanie dla obu formatów. W przeciwnym razie, tylko
963 dla tego formatu, który jest obsługiwany przez Twój sprzęt.
964 </para>
965
966 <itemizedlist>
967 <title>Aby włączyć przekazywanie z wiersza poleceń:</title>
968 <listitem><para>
969   dla AC3 użyj <option>-ac hwac3</option>
970 </para></listitem>
971 <listitem><para>
972   dla DTS użyj <option>-ac hwdts</option>
973 </para></listitem>
974 <listitem><para>
975   dla AC3 i DTS użyj <option>-afm hwac3</option>
976 </para></listitem>
977 </itemizedlist>
978
979 <itemizedlist>
980 <title>Aby włączyć przekazywanie w pliku konfiguracyjnym
981   <application>MPlayera</application>: </title>
982 <listitem><para>
983   dla AC3 użyj <option>ac=hwac3,</option>
984 </para></listitem>
985 <listitem><para>
986   dla DTS użyj <option>ac=hwdts,</option>
987 </para></listitem>
988 <listitem><para>
989   dla AC3 i DTS użyj <option>afm=hwac3</option>
990 </para></listitem>
991 </itemizedlist>
992
993 <para>
994 Zauważ, że na końcu opcji <option>ac=hwac3,</option> oraz
995 <option>ac=hwdts,</option> są przecinki. Powodują one, że
996 <application>MPlayer</application> będzie używał standardowych kodeków, które
997 są normalnie używane podczas odtwarzania plików, które nie posiadają dźwięku
998 AC3 ani DTS.
999 Opcja <option>afm=hwac3</option> nie wymaga przecinka,
1000 samo podanie rodziny kodeków powoduje że <application>MPlayer</application>
1001 wypróbuje inne gdy będzie musiał.
1002 </para>
1003 </sect3>
1004
1005
1006 <sect3 id="hwmpa-surround-passthrough">
1007 <title>Przekazywanie dźwięku MPEG</title>
1008
1009 <para>
1010 Cyfrowe transmisje TV (takie jak DVB czy ATSC), także niektóre płyty DVDs
1011 zazwyczaj zawierają strumienie audio w formacie MPEG (zazwyczaj MP2).
1012 Część sprzętowych dekoderów MPEG, takich jak pełnofunkcjonalne karty DVB, oraz
1013 adaptery DXR2, potrafi natywnie dekodować ten format.
1014 <application>MPlayer</application> może zostać tak skonfigurowany, aby przekazywać
1015 dane audio bez ich dekodowania.
1016 </para>
1017
1018 <para>
1019 Aby użyć tego sposobu dekodowania:
1020 <screen> mplayer -ac hwmpa </screen>
1021 </para>
1022 </sect3>
1023
1024
1025 <sect3 id="advaudio-surround-matrix">
1026 <title>Dźwięk zakodowany macierzowo</title>
1027
1028 <para>
1029 <emphasis>***TODO***</emphasis>
1030 </para>
1031
1032 <para>
1033 Ta sekcja musi dopiero zostać napisana i nie może zostać ukończona zanim
1034 ktoś nie dostarczy przykładowych plików do testów. Jeżeli posiadasz jakieś
1035 pliki audio zakodowane macierzowo (matrix-encoded), wiesz kto je posiada lub
1036 wiesz cokolwiek co mogłoby być pomocne, wyślij proszę informację na listę
1037 mailingową
1038 <ulink url="http://mplayerhq.hu/mailman/listinfo/mplayer-docs">MPlayer-DOCS</ulink>
1039 W temacie podaj "[matrix-encoded audio]".
1040 </para>
1041
1042 <para>
1043 Jeżeli nie nadejdą żadne wiadomości, ta sekcja zostanie usunięta.
1044 </para>
1045
1046 <para>
1047 Przydatne linki:
1048 <itemizedlist>
1049 <listitem><para>
1050   <ulink url="http://electronics.howstuffworks.com/surround-sound5.htm">http://electronics.howstuffworks.com/surround-sound5.htm</ulink>
1051 </para></listitem>
1052 <listitem><para>
1053   <ulink url="http://www.extremetech.com/article2/0,1697,1016875,00.asp">http://www.extremetech.com/article2/0,1697,1016875,00.asp</ulink>
1054 </para></listitem>
1055 </itemizedlist>
1056 </para>
1057 </sect3>
1058
1059
1060 <sect3 id="advaudio-surround-hrtf">
1061 <title>Emulacja przestrzeni w słuchawkach</title>
1062
1063 <para>
1064 <application>MPlayer</application> posiada filtr HRTF (Head Related Transfer
1065 Function) bazujący na <ulink url="http://sound.media.mit.edu/KEMAR.html">projekcie MIT</ulink>,
1066 w ramach którego wykonane zostały pomiary z mikrofonów zamontowanych na głowie
1067 ludzkiego manekina.
1068 </para>
1069
1070 <para>
1071 Chociaż nie jest możliwe dokładne zasymulowanie systemu dźwięku przestrzennego,
1072 filtr HRTF zawarty w <application>MPlayerze</application> powoduje bardziej
1073 przestrzenne zanurzenie w dźwięku przy użyciu 2-kanałowych słuchawek.
1074 Standardowy procedura po prostu łączy wszystkie kanały w dwa. <option>hrtf</option>,
1075 obok łączenia kanałów, generuje także subtelne echa, nieznacznie zwiększa
1076 separację kanałów stereo, a także zmienia głośność niektórych częstotliwości.
1077 To, czy dźwięk HRTF brzmi lepiej, może zależeć od źródła dźwięku oraz gustu
1078 słuchacza, ale z pewnością jest on warty wypróbowania.
1079 </para>
1080
1081 <para>
1082 Odtwarzanie DVD z HRTF:
1083 <screen>mplayer dvd://1 -channels 6 -af hrtf</screen>
1084 </para>
1085
1086 <para>
1087 <option>hrtf</option> działa poprawnie tylko przy 5 i 6 kanałach. Opcja ta wymaga
1088 także audio próbkowanego z częstotliwością 48kHz. Audio na płytach DVD jest już
1089 próbkowane 48kHz, lecz jeżeli chcesz odtworzyć plik z innym próbkowaniem i opcją
1090 <option>hrtf</option>, musisz dokonać jego przepróbkowania tego pliku:
1091 <screen>
1092 mplayer <replaceable>filename</replaceable> -channels 6 -af resample=48000,hrtf
1093 </screen>
1094 </para>
1095 </sect3>
1096
1097
1098 <sect3 id="advaudio-surround-troubleshooting">
1099 <title>Rozwiązywanie problemów</title>
1100
1101 <para>
1102 Jeżeli nie słyszysz żadnych dźwięków, sprawdź ustawienia miksera przy pomocy
1103 stosownego programu, takiego jak <application>alsamixer</application>;
1104 niejednokrotnie wyjścia audio są domyślnie wyciszone lub ich głośność jest ustawiona
1105 na zero.
1106 </para>
1107 </sect3>
1108 </sect2>
1109
1110 <!-- ********** -->
1111
1112 <sect2 id="advaudio-channels">
1113 <title>Manipulowanie kanałami</title>
1114
1115 <sect3 id="advaudio-channels-general">
1116 <title>Ogólne informacje</title>
1117
1118 <para>
1119 Niestety nie ma żadnego standardu opisującego w jaki sposób kanały są uporządkowane.
1120 Poniższe porządki przedstawiają te używane przez AC3, które są dość typowe. Spróbuj
1121 ich i sprawdź czy odpowiednie źródła dźwięku się zgadzają. Kanały są numerowane od 0.
1122
1123 <orderedlist spacing="compact">
1124 <title>mono</title>
1125   <listitem override="0"><para>środkowy</para></listitem>
1126 </orderedlist>
1127
1128 <orderedlist spacing="compact">
1129 <title>stereo</title>
1130   <listitem override="0"><para>lewy</para></listitem>
1131   <listitem><para>prawy</para></listitem>
1132 </orderedlist>
1133
1134 <orderedlist spacing="compact">
1135 <title>kwadrofonia</title>
1136   <listitem override="0"><para>lewy przedni</para></listitem>
1137   <listitem><para>prawy przedni</para></listitem>
1138   <listitem><para>lewy tylny</para></listitem>
1139   <listitem><para>prawy tylny</para></listitem>
1140 </orderedlist>
1141
1142 <orderedlist spacing="compact">
1143 <title>surround 4.0</title>
1144   <listitem override="0"><para>lewy przedni</para></listitem>
1145   <listitem><para>prawy przedni</para></listitem>
1146   <listitem><para>środkowy tylny</para></listitem>
1147   <listitem><para>środkowy przedni</para></listitem>
1148 </orderedlist>
1149
1150 <orderedlist spacing="compact">
1151 <title>surround 5.0</title>
1152   <listitem override="0"><para>lewy przedni</para></listitem>
1153   <listitem><para>prawy przedni</para></listitem>
1154   <listitem><para>lewy tylny</para></listitem>
1155   <listitem><para>prawy tylny</para></listitem>
1156   <listitem><para>środkowy przedni</para></listitem>
1157 </orderedlist>
1158
1159 <orderedlist spacing="compact">
1160 <title>surround 5.1</title>
1161   <listitem override="0"><para>lewy przedni</para></listitem>
1162   <listitem><para>prawy przedni</para></listitem>
1163   <listitem><para>lewy tylny</para></listitem>
1164   <listitem><para>prawy tylny</para></listitem>
1165   <listitem><para>środkowy przedni</para></listitem>
1166   <listitem><para>subwoofer (głośnik niskotonowy)</para></listitem>
1167 </orderedlist>
1168 </para>
1169
1170 <para>
1171 Opcja <option>-channels</option> jest używana w celu określenia liczby kanałów
1172 dekodowanego audio. Niektóre kodeki audio wykorzystują tę liczbę aby zdecydować
1173 czy konieczne jest zmniejszenie liczby kanałów poprzez miksowanie.
1174 Zauważ, że ustawienie tej opcji nie jest równoważne z ustawieniem liczby
1175 wyjściowych kanałów. Przykładowo, używając opcji <option>-channels 4</option>
1176 aby odtworzyć plik stereo MP3, otrzymamy 2 kanały wyjściowe, bowiem kodek MP3
1177 nie potrafi spreparować dodatkowych kanałów.
1178 </para>
1179
1180 <para>
1181 Filtr audio <option>channels</option> może być użyty aby stworzyć lub usunąć kanały,
1182 co może być przydatne przy określaniu liczy kanałów przesyłanych do karty muzycznej.
1183 Aby dowiedzieć się więcej, zobacz kolejne sekcje.
1184 </para>
1185 </sect3>
1186
1187
1188 <sect3 id="advaudio-channels-mono">
1189 <title>Odtwarzanie dźwięku mono przy użyciu dwóch głośników</title>
1190
1191 <para>
1192 Dźwięk mono brzmi znacznie lepiej, gdy jest odtwarzany przy użyciu dwóch
1193 głośników - szczególnie gdy używamy słuchawek. Pliki audio, które posiadają
1194 tylko jeden kanał audio są automatycznie odtwarzane przy użyciu obu głośników;
1195 niestety większość plików mono jest zakodowana jako dźwięk stereo, gdzie jeden
1196 kanał jest wyciszony. Najłatwiejszą i najbardziej niezawodną metodą pozwalającą
1197 na odtworzenie dźwięku przy użyciu obu głośników jest użycie filtru
1198 <option>extrastereo</option>:
1199 <screen>mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af extrastereo=0</screen>
1200 </para>
1201
1202 <para>
1203 Metoda ta uśrednia oba kanały, co skutkuje zmniejszeniu głośności każdego z kanałów
1204 o połowę względem oryginału. W następnej sekcji zawarto przykłady innych metod rozwiązania
1205 tego problemu bez zmniejszania głośności; niestety są one bardziej skomplikowanego
1206 i wymagają różnych opcji w zależności od kanału, który zawiera dane.
1207 Jeżeli na prawdę potrzebujesz utrzymać głośność, możliwe że łatwiej będzie odpowiednio
1208 dopasować głośność przy użyciu filtru <option>volume</option>. Na przykład:
1209 <screen>mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af extrastereo=0,volume=5</screen>
1210 </para>
1211 </sect3>
1212
1213
1214 <sect3 id="advaudio-channels-copying">
1215 <title>Kopiowanie i przesuwanie kanałów</title>
1216
1217 <para>
1218 Filtr <option>channels</option> potrafi przesunąć dowolny jeden lub wszystkie kanały.
1219 Ustawienie wszystkich podopcji filtru <option>channels</option> może być
1220 skomplikowane i wymaga nieco uwagi.
1221
1222 <orderedlist spacing="compact">
1223 <listitem><para>
1224   Zdecyduj ile wyjściowych kanałów audio potrzebujesz. Oto pierwsza podopcja.
1225 </para></listitem>
1226 <listitem><para>
1227   Policz ile przesunięć kanałów zamierzasz wykonać. To jest druga podopcja.
1228   Każdy kanał może być przesunięty do kilku różnych kanałów w tym samym czasie,
1229   ale pamiętaj, że gdy przesuniesz kanał (również gdy tylko do jednego kanału
1230   docelowego), źródło zostanie opróżnione, chyba że inny kanał zostanie tam
1231   przesunięty. Aby skopiować kanał, pozostawiając źródło nietknięte, po prostu
1232   przesuń kanał zarówno do miejsca kopiowania, jak i do źródła. Na przykład:
1233   <programlisting>
1234 kanał 2 --> kanał 3
1235 kanał 2 --> kanał 2<!--
1236   --></programlisting>
1237 </para></listitem>
1238 <listitem><para>
1239   Wypisz kopie kanałów jako pary subopcji. Pamiętaj, że pierwszy kanał ma numer
1240   0, drugi 1 itd. Kolejność subopcji nie jest istotna tak długo, ale muszą one
1241   być pogrupowane w pary typu
1242   <replaceable>źródło:cel</replaceable>.
1243 </para></listitem>
1244 </orderedlist>
1245 </para>
1246
1247 <bridgehead>Przykład: jeden kanał w dwóch głośnikach</bridgehead>
1248 <para>
1249 Oto przykład innej metody odtwarzania jednego kanału w dwóch głośnikach.
1250 Załóżmy, że lewy kanał ma być odtwarzany, a prawy ma zostać pominięty.
1251 Zgodnie z krokami opisanymi powyżej:
1252 <orderedlist>
1253 <listitem><para>
1254   Aby dostarczyć dźwięk do każdego z dwóch głośników, pierwsza opcja musi mieć
1255   wartość "2".
1256 </para></listitem>
1257 <listitem><para>
1258   Lewy kanał musi zostać przesunięty do prawego kanału oraz lewego, aby nie
1259   został on pusty. Sumaryczna liczba przesunięć to dwa, zatem druga opcja to
1260   również "2".
1261 </para></listitem>
1262 <listitem><para>
1263   Aby przesunąć lewy kanał (kanał 0) do kanału prawego (kanał 1), para subopcji
1264   musi byc "0:1", "0:0" przesunie lewy kanał do siebie.
1265 </para></listitem>
1266 </orderedlist>
1267 Po połączeniu wszystkiego razem otrzymamy:
1268 <screen>
1269 mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af channels=2:2:0:1:0:0
1270 </screen>
1271 </para>
1272
1273 <para>
1274 Przewaga tego przykładu nad opcją <option>extrastereo</option> jest taka, że
1275 głośność każdego z kanałów wyjściowych pozostanie taka sama jak kanału źródłowego.
1276 Wadą jest, że podopcje muszą zostać zmienione na "2:2:1:0:1:1", gdy dźwięk zawiera
1277 kanał prawy. Ponadto trudniej to zapamiętać i wpisać.
1278 </para>
1279
1280 <bridgehead>Przykład: lewy kanał w obu głośnikach (skrót)</bridgehead>
1281 <para>
1282 Istnieje znacznie łatwiejsza metoda na użycie filtru <option>channels</option> w
1283 celu odtworzenia lewego kanału w dwóch głośnikach:
1284 <screen>mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af channels=1</screen>
1285 Drugi kanał jest pomijany, a pierwszy jest pozostawiany, bez dodatkowych podopcji.
1286 Sterowniki kart muzycznych automatycznie odtwarzają jednokanałowy dźwięk wykorzystując
1287 oba głośniki. Oczywiście zadziała to tylko, gdy pożądanym kanałem jest kanał lewy.
1288 </para>
1289
1290 <bridgehead>Przykład: kopiowanie kanałów przednich do kanałów tylnych</bridgehead>
1291 <para>
1292 Kolejną typową operacją jest kopiowanie kanałów przednich i odtwarzanie ich
1293 z tylnych głośników zestawu kwadrofonicznego.
1294 <orderedlist>
1295 <listitem><para>
1296   Potrzebujemy czterech kanałów wyjściowych, więc pierwsza podopcja to "4".
1297 </para></listitem>
1298 <listitem><para>
1299   Każdy z przednich kanałów musi zostać przesunięty do odpowiedniego kanału
1300   tylnego oraz do siebie. W sumie użyte będą cztery przesunięcia, więc druga
1301   opcja to "4".
1302 </para></listitem>
1303 <listitem><para>
1304   Lewy przedni kanał (kanał 0) musi zostać przesunięty do lewego tylnego (kanał
1305   2): "0:2".  Lewy przedni musi być także przesunięty do siebie: "0:0". Prawy
1306   przedni (kanał 1) musi zostać przesunięty do prawego tylnego (kanał 3): "1:3"
1307   oraz do siebie: "1:1".
1308 </para></listitem>
1309 </orderedlist>
1310 Po połączeniu wszystkich podopcji otrzymujemy:
1311 <screen>
1312 mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af channels=4:4:0:2:0:0:1:3:1:1
1313 </screen>
1314 </para>
1315 </sect3>
1316
1317
1318 <sect3 id="advaudio-channels-mixing">
1319 <title>Miksowanie kanałów</title>
1320
1321 <para>
1322 Filtr <option>pan</option> potrafi zmiksować kanały w określonych przez
1323 użytkownika proporcjach. Pozwala to na wykonanie wszystkiego tego co potrafi
1324 filtr <option>channels</option> i wiele więcej. Niestety podopcje są tutaj
1325 znacznie bardziej skomplikowane.
1326 <orderedlist>
1327 <listitem><para>
1328   Zdecyduj z iloma kanałami chcesz pracować. Aby to określić możesz potrzebować
1329   użyć <option>-channels</option> i/lub <option>-af channels</option>.
1330   Późniejsze przykłady pokażą kiedy użyć którego.
1331 </para></listitem>
1332 <listitem><para>
1333   Zdecyduj ile kanałów ma zostać wprowadzonych do <option>pan</option> (dalsze
1334   dekodowane kanały zostaną porzucone). To jest pierwsza podopcja. Kontroluje
1335   ona także liczbę kanałów używanych jako wyjście.
1336 </para></listitem>
1337 <listitem>
1338   <para>
1339   Pozostałe podopcje określają jak dużą część danego kanału zmiksować do kanału
1340   docelowego. To jest najbardziej skomplikowana część. Aby sprostać temu
1341   zadaniu, podzielmy podopcje na kilka grup, po jednej dla każdego kanału
1342   wyjściowego.  Każda podopcja w zbiorze odpowiada pojedynczemu kanałowi
1343   wejściowemu. Liczba, którą podasz odpowiada części kanału wejściowego, która
1344   zostanie zmiksowana w kanale wyjściowym.
1345   </para>
1346   <para>
1347   <option>pan</option> akceptuje wartości od 0 do 512, co odpowiada wartościom
1348   od 0% do 51200% oryginalnej głośności. Bądź ostrożny używając wartości
1349   większych od 1. Może to spowodować nie tylko bardzo duże zwiększenie
1350   głośności, ale także, jeżeli przekroczysz zakres swojej karty muzycznej,
1351   możesz usłyszeć okropne trzaski.  Jeżeli chcesz, możesz stosować po filtrze
1352   <option>pan</option> dopisać <option>,volume</option>, co włączy obcinanie
1353   głośności, jednak najlepiej używać na tyle małych wartości parametrów
1354   <option>pan</option>, aby przycinanie nie było potrzebne.
1355   </para>
1356 </listitem>
1357 </orderedlist>
1358 </para>
1359
1360 <bridgehead>Przykład: jeden kanał w dwóch głośnikach</bridgehead>
1361 <para>
1362 Oto jeszcze jeden przykład, jak odtworzyć lewy kanał w dwóch głośnikach.
1363 Postępując zgodnie z krokami opisanymi powyżej:
1364 <orderedlist>
1365 <listitem><para>
1366   <option>pan</option> powinien używać dwóch kanałów wyjściowych, więc pierwsza
1367   podopcja to "2".
1368 </para></listitem>
1369 <listitem><para>
1370   Ponieważ mamy dwa kanały wejściowe, będziemy mieli dwie grupy podopcji.
1371   Ponieważ używane są również dwa kanały wyjściowe, w każdej grupie będą po dwie
1372   podopcje. Lewy kanał z pliku powinien zostać skopiowany z pełną głośnością
1373   do nowych kanału: lewego i prawego. W związku z tym, pierwsza grupa podopcji
1374   to "1:1". Prawy kanał powinien zostać pominięty, zatem druga grupa to "0:0".
1375   Wszelkie zera na końcu listy podopcji mogą zostać pominięte, ale dla
1376   przejrzystości przykładu, pozostawimy je.
1377 </para></listitem>
1378 </orderedlist>
1379 Po złączeniu wszystkich podopcji otrzymamy:
1380 <screen>mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af pan=2:1:1:0:0</screen>
1381 Jeżeli pożądanym kanałem jest prawy, a nie lewy, podopcje zmienią się na
1382 "2:0:0:1:1".
1383 </para>
1384
1385
1386 <bridgehead>Przykład: lewy kanał w dwóch głośnikach (skrót)</bridgehead>
1387 <para>
1388 Podobnie jak przy użyciu <option>channels</option>, istnieje skrót działający
1389 tylko z lewym kanałem:
1390 <screen>mplayer <replaceable>filename</replaceable> -af pan=1:1</screen>
1391 Jeżeli <option>pan</option> posiada tylko jeden kanał wejściowy (pozostałe kanały
1392 są pomijane), potrzebna jest tylko jedna grupa podopcji z jedną podopcją, która
1393 oznacza, że jedyny kanał będzie zawierał 100% siebie.
1394 </para>
1395
1396 <bridgehead>Przykład: zmniejszanie liczy kanałów w 6-kanałowym PCM</bridgehead>
1397 <para>
1398 Dekoder 6-kanałowego PCM zawarty w <application>MPlayerze</application> nie potrafi
1399 zmniejszać liczby kanałów przez miksowanie. Oto metoda dokonania tego przy użyciu
1400 opcji <option>pan</option>:
1401 <orderedlist>
1402 <listitem><para>
1403   Liczba kanałów wyjściowych to 2, więc pierwsza podopcja to "2".
1404 </para></listitem>
1405 <listitem><para>
1406   Jako, że mamy 6 kanałów wejściowych, musimy użyć sześciu grup opcji.
1407   Na szczęście, ponieważ interesują nas tylko dwa pierwsze kanały, możemy
1408   użyć tylko dwóch grup opcji; pozostałe cztery grupy mogą zostać pominięte.
1409   Pamiętaj, że nie wszystkie wielokanałowe pliki audio mają tę samą kolejność
1410   kanałów. Poniższy przykład pokazuje zmniejszanie liczby kanałów w pliku, w którym
1411   kolejność kanałów jest taka, jak w AC3 5.1:
1412   <programlisting>
1413 0 - lewy przedni
1414 1 - prawy przedni
1415 2 - lewy tylny
1416 3 - prawy tylny
1417 4 - środkowy przedni
1418 5 - subwoofer (głośnik niskotonowy)<!--
1419   --></programlisting>
1420   Pierwsza grupa podopcji zawiera kolejne wartości oryginalnej głośności lewego
1421   przedniego kanału, które powinny być dostarczone do odpowiednich kanałów
1422   wyjściowych: "1:0". Prawy przedni kanał powinien zostać przeniesiony do
1423   prawego wyjściowego: "0:1". Analogicznie dla kanałów tylnych: "1:0" i "0:1".
1424   Kanał środkowy powinien zostać przeniesiony do obu kanałów wyjściowych z połową
1425   głośności: "0.5:0.5", zaś kanał głośnika niskotonowego powinien być słyszalny
1426   w obu kanałach wyjściowych z pełną głośnością: "1:1".
1427 </para></listitem>
1428 </orderedlist>
1429 Połącz wszystko razem, a otrzymasz:
1430 <screen>
1431 mplayer <replaceable>6-channel.wav</replaceable> -af pan=2:1:0:0:1:1:0:0:1:0.5:0.5:1:1
1432 </screen>
1433 Przedstawione powyżej głośności są tylko przybliżonym przykładem. Nie czuj się
1434 nimi skrępowany i zmieniaj je zgodnie ze swoim uznaniem.
1435 </para>
1436
1437 <bridgehead>Przykład: Odtwarzanie audio 5.1 przy pomocy dużych głośników, bez subwoofera</bridgehead>
1438 <para>
1439 Jeżeli posiadasz parę dużych przednich głośników, możesz nie mieć ochoty
1440 tracić pieniędzy na dodatkowy głośnik niskotonowy, tylko po to, aby mieć
1441 kompletny system 5.1. Jeżeli użyjesz opcji <option>-channels 5</option>,
1442 przekażesz do lib52 informację, że ma dekodować audio 5.1 dla systemu 5.0.
1443 Tym sposobem kanał głośnika niskotonowego zostanie po prostu pominięty.
1444 Jeżeli chcesz rozdzielić kanał subwoofera samodzielnie, musisz dokonać ręcznego
1445 zmiksowania przy użyciu <option>pan</option>:
1446 <orderedlist>
1447 <listitem><para>
1448   Jako, że <option>pan</option> musi analizować wszystkie 6 kanałów,
1449   podaj opcję <option>-channels 6</option>, aby liba52 zdekodował je wszystkie.
1450 </para></listitem>
1451 <listitem><para>
1452   Ponieważ <option>pan</option> będzie używał pięciu kanałów wyjściowych,
1453   pierwsza podopcja to "5".
1454 </para></listitem>
1455 <listitem><para>
1456   Sześć kanałów wejściowych i pięć wyjściowych oznacza 6 grup po 5 podopcji.
1457   <itemizedlist spacing="compact">
1458   <listitem><para>
1459     Lewy przedni kanał replikuje samego siebie:
1460     "1:0:0:0:0"
1461   </para></listitem>
1462   <listitem><para>
1463     Identycznie dla prawego przedniego kanału:
1464     "0:1:0:0:0"
1465   </para></listitem>
1466   <listitem><para>
1467     Tak samo dla lewego tylnego:
1468     "0:0:1:0:0"
1469   </para></listitem>
1470   <listitem><para>
1471     Oraz tak samo dla prawego tylnego:
1472     "0:0:0:1:0"
1473   </para></listitem>
1474   <listitem><para>
1475     Środkowy też:
1476     "0:0:0:0:1"
1477   </para></listitem>
1478   <listitem><para>
1479     Teraz musimy zdecydować, co zrobić z subwooferem. Na przykład możemy
1480     podzielić go po połowie na lewy przedni i prawy przedni:
1481     "0.5:0.5:0:0:0"
1482   </para></listitem>
1483   </itemizedlist>
1484 </para></listitem>
1485 </orderedlist>
1486 Po połączeniu wszystkich opcji otrzymasz:
1487 <screen>
1488 mplayer <replaceable>dvd://1</replaceable> -channels 6 -af pan=5:1:0:0:0:0:0:1:0:0:0:0:0:1:0:0:0:0:0:1:0:0:0:0:0:1:0.5:0.5:0:0:0
1489 </screen>
1490 </para>
1491 </sect3>
1492 </sect2>
1493
1494 <!-- ********** -->
1495
1496 <sect2 id="advaudio-volume">
1497 <title>Programowa regulacja głośności</title>
1498
1499 <para>
1500 Niekóre ścieżki audio są zbyt ciche aby można ich komfortowo słuchać bez
1501 wzmocnienia. Staje się to problemem, gdy Twój sprzęt audio nie potrafi wzmacniać
1502 sygnału. Opcja <option>-softvol</option> instruuje <application>MPlayera</application>,
1503 aby ten używał wewnętrznego miksera. Możesz wtedy używać klawiszy strojenia
1504 głośności (domyślnie <keycap>9</keycap> i <keycap>0</keycap>), aby uzyskać
1505 większe poziomy głośności. Pamiętaj, że nie omija to miksera Twojej karty
1506 muzycznej; <application>MPlayer</application> zwiększa tylko głośność sygnału
1507 przed przesłaniem go do Twojej karty.
1508 Poniższy przykład może być dobrym początkiem:
1509 <screen>
1510 mplayer <replaceable>cichy-plik</replaceable> -softvol -softvol-max 300
1511 </screen>
1512 Opcja <option>-softvol-max</option> określa maksymalny dozwolony poziom głośności,
1513 jako procent głośności oryginalnej. Przykładowo, <option>-softvol-max 200</option>
1514 pozwoli na maksymalne zwiększenie głośności do 200% głośności oryginalnej.
1515 Można bezpiecznie używać dużych parametrów <option>-softvol-max</option>;
1516 większa głośność nie zostanie użyta, jeżeli nie zwiększysz jej przy pomocy
1517 klawiszy regulacji głośności. Jedyną wadą stosowania większych wartości jest to,
1518 że, ponieważ <application>MPlayer</application> ustala głośność jako procent
1519 głośności maksymalnej, nie będziesz w stanie precyzyjnie kontrolować głośności
1520 przy pomocy klawiszy regulacji głośności. Użyj mniejszych wartości parametrów
1521 <option>-softvol-max</option> i/lub dodaj opcję <option>-volstep 1</option>
1522 aby uzyskać większą precyzję.
1523 </para>
1524
1525 <para>
1526 Opcja <option>-softvol</option> działa poprzez kontrolę filtru
1527 <option>volume</option>. Jeżeli chcesz odtwarzać plik z określoną głośnością,
1528 możesz podać opcję dla <option>volume</option> ręcznie:
1529 <screen>mplayer <replaceable>cichy-plik</replaceable> -af volume=10</screen>
1530 Pozwoli to na odtworzenie pliku z 10-decybelowym wzmocnieniem. Bądź ostrożny
1531 używając filtru <option>volume</option> - ustawiając zbyt dużą głośność możesz
1532 łatwo uszkodzić swój słuch. Zaczynaj od małych wartości i stopniowo zwiększaj je
1533 aż do uzyskania pożądanej głośności. Ponadto, jeżeli podasz zbyt dużą wartość,
1534 filtr <option>volume</option> może musieć przyciąć głośność, aby nie przesłać
1535 do karty muzycznej danych spoza akceptowalnego przez nią zakresu; będzie to
1536 powodować zniekształcenia dźwięku.
1537 </para>
1538 </sect2>
1539 </sect1>
1540
1541
1542 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
1543
1544
1545 <sect1 id="tv-input" xreflabel="TV input">
1546 <title>Wejście TV</title>
1547
1548 <para>
1549 Sekcja ta opisuje jak <emphasis role="bold">oglądać/nagrywać obraz
1550 za pomocą tunera TV kompatybilnego z V4L</emphasis>. Zajrzyj do strony man
1551 by zobaczyć opis opcji TV i klawiszy sterujących.
1552 </para>
1553
1554 <!-- ********** -->
1555
1556 <sect2 id="tv-compilation">
1557 <title>Kompilacja</title>
1558
1559 <procedure>
1560 <step><para>
1561   Najpierw musisz przekompilować. <filename>./configure</filename> wykryje
1562   automatycznie nagłówki jądra związane z V4L i obecność urządzeń
1563   <filename>/dev/video*</filename>. Jeśli istnieją, obsługa TV zostanie
1564   wbudowana (zobacz wynik działania <filename>./configure</filename>).
1565 </para></step>
1566 <step><para>
1567   Upewnij się, że Twój tuner działa z innymi programami do obsługi TV pod
1568   Linuksem, na przykład <application>XawTV</application>.
1569 </para></step>
1570 </procedure>
1571 </sect2>
1572
1573 <!-- ********** -->
1574
1575 <sect2 id="tv-tips">
1576 <title>Wskazówki użytkowania</title>
1577
1578 <para>
1579 Kompletna lista opcji dostępna jest na stronie man.
1580 Tu jest tylko kilka wskazówek:
1581
1582 <itemizedlist>
1583 <listitem><para>
1584   Używaj opcji <option>channels</option>. Przykład:
1585   <screen>-tv channels=26-MTV1,23-TV2</screen>
1586   Wyjaśnienie: Jeśli użyjesz tej opcji, dostępne będą tylko kanały 23 i 26 oraz
1587   przy zmianie kanału pojawi się ładny napis na OSD, wyświetlający jego nazwę.
1588   Odstępy w nazwie kanału muszą zostać zastąpione znakiem "_".
1589 </para></listitem>
1590 <listitem><para>
1591   Używaj rozsądnych rozmiarów obrazu. Rozmiary obrazu wynikowego powinny
1592   być podzielne przez 16.
1593 </para></listitem>
1594 <listitem>
1595   <para>
1596   Jeśli nagrywasz obraz video o pionowej rozdzielczości większej niż połowa
1597   rozdzielczości pełnej (np. 288 dla PAL lub 240 dla NTSC), wtedy 'ramki'
1598   które otrzymasz będą tak naprawdę parami poprzeplatanych (interleaved) pól.
1599   W zależności od tego, co chcesz zrobić ze strumieniem video, możesz go
1600   zostawić w takiej formie, użyć destrukcyjnego usuwania przeplotu
1601   (deinterlacing), albo rozdzielić pary na pojedyncze pola.
1602   </para>
1603   <para>
1604   W przeciwnym wypadku dostaniesz film, który jest zniekształcony w trakcie
1605   scen o dużej dynamice, a wskazana szybkość transmisji (bitrate)
1606   prawdopodobnie nie będzie nawet mogła być utrzymana przez kontroler szybkości
1607   (bitrate controller), ponieważ artefakty przeplotu tworzą duże ilości
1608   szczegółów, a co za tym idzie, potrzebują dużej przepustowości. Możesz
1609   włączyć usuwanie przeplotu za pomocą opcji <option>-vf pp=TYP_DEINT</option>.
1610   Zwykle <option>pp=lb</option> spisuje się dobrze, ale to kwestia gustu.
1611   Poczytaj o innych algorytmach usuwania przeplotu na stronie man i zacznij
1612   eksperymentować.
1613   </para>
1614 </listitem>
1615 <listitem><para>
1616   Usuwaj "martwe miejsca". Kiedy nagrywasz video, są pewnie miejsca przy
1617   brzegach, które są zazwyczaj czarne lub zawierają szum.
1618   Jak się łatwo domyślić, niepotrzebnie zużywają sporo przepustowości
1619   (dokładniej, to nie same czarne miejsca, lecz ostre przejścia pomiędzy
1620   czarnym kolorem i jaśniejszym obrazem video, ale nie jest to akurat takie
1621   ważne). Zanim zaczniesz nagrywać, ustaw argumenty opcji <option>crop</option>
1622   by wyciąć wszystkie "śmieci" na brzegach.
1623   Oczywiście nie zapomnij o utrzymaniu prawidłowych wymiarów obrazu.
1624 </para></listitem>
1625 <listitem><para>
1626   Uważaj na obciążenie CPU. Przez większość czasu Nie powinno ono przekroczyć
1627   granicy 90%.
1628   Jeśli masz duży bufor nagrywania, <application>MEncoder</application> może
1629   przetrwać przeciążenie przez najwyżej kilka sekund i nic więcej.
1630   Lepiej więc wyłączyć wszystkie trójwymiarowe wygaszacze OpenGL i inne tego
1631   typu bajery.
1632 </para></listitem>
1633 <listitem><para>
1634   Nie mieszaj z zegarem systemowym. <application>MEncoder</application>
1635   korzysta z niego do synchronizacji A/V. Jeśli zmodyfikujesz zegar systemowy
1636   (zwłaszcza wstecz), <application>MEncoder</application> się pogubi i utraci
1637   klatki. Jest to bardzo ważna sprawa jeśli jesteś podpięty do sieci i używasz
1638   do synchronizacji czasu różnych programów typu NTP. Musisz wyłączyć NTP
1639   w trakcie nagrywania, jeśli chcesz, by było ono przeprowadzone niezawodnie.
1640 </para></listitem>
1641 <listitem><para>
1642   Nie zmieniaj opcji <option>outfmt</option>, chyba, że wiesz co robisz lub
1643   Twoja karta/sterownik naprawdę nie obsługuje ustawienia domyślnego
1644   (przestrzeń kolorów YV12). W poprzednich wersjach
1645   <application>MPlayera</application>/<application>MEncodera</application>
1646   konieczne było podanie formatu wyjścia.
1647   Ten problem powinien być rozwiązany w aktualnych wydaniach i opcja
1648   <option>outfmt</option> nie jest już wymagana, a ustawienie domyślne powinno
1649   pasować każdemu. Na przykład, jeśli nagrywasz do formatu DivX używając
1650   <systemitem class="library">libavcodec</systemitem> i podasz opcję
1651   <option>outfmt=RGB24</option> aby zwiększyć jakość nagrywanego obrazu,
1652   zostanie on i tak później z powrotem przekonwertowany do YV12, więc jedyne,
1653   co osiągniesz, to ogromna strata mocy obliczeniowej.
1654 </para></listitem>
1655 <listitem><para>
1656   By użyć przestrzeni kolorów I420 (<option>outfmt=i420</option>), musisz dodać
1657   opcję <option>-vc rawi420</option> z powodu konfliktu fourcc z kodekiem Intel
1658   Indeo.
1659 </para></listitem>
1660 <listitem><para>
1661   Jest kilka sposobów na nagrywanie audio. Możesz nagrywać dźwięk za pomocą
1662   Twojej karty dźwiękowej korzystając z zewnętrznego kabla pomiędzy kartą video
1663   i wejściem liniowym lub korzystając z wbudowanego w układ bt878 przetwornika
1664   ADC.  W tym drugim przypadku musisz załadować sterownik
1665   <emphasis role="bold">btaudio</emphasis>. Przeczytaj plik
1666   <filename>linux/Documentation/sound/btaudio</filename> (w drzewie jądra,
1667   a nie <application>MPlayera</application>) by dowiedzieć się jak korzystać
1668   z tego sterownika.
1669 </para></listitem>
1670 <listitem><para>
1671   Jeśli <application>MEncoder</application> nie może otworzyć urządzenia
1672   dźwiękowego, upewnij się, że jest ono rzeczywiście dostępne. Zdarzają się
1673   problemy z serwerami dźwięku typu aRts (KDE) lub ESD (GNOME). Jeśli masz
1674   kartę full-duplex (prawie wszystkie przyzwoite karty dostępne obecnie
1675   obsługują tę funkcję) i korzystasz z KDE, spróbuj zaznaczyć opcję "Działanie
1676   w pełni dupleksowe" ("full duplex") w konfiguracji serwera dźwięku.
1677 </para></listitem>
1678 </itemizedlist>
1679 </para>
1680 </sect2>
1681
1682 <!-- ********** -->
1683
1684 <sect2 id="tv-examples">
1685 <title>Przykłady</title>
1686
1687 <informalexample><para>
1688 Puste wyjście, do AAlib :)
1689 <screen>
1690 mplayer -tv driver=dummy:width=640:height=480 -vo aa tv://
1691 </screen>
1692 </para></informalexample>
1693
1694 <informalexample><para>
1695 Wejście ze standardowego V4L:
1696 <screen>
1697 mplayer -tv driver=v4l:width=640:height=480:outfmt=i420 -vc rawi420 -vo xv tv://
1698 </screen>
1699 </para></informalexample>
1700
1701 <informalexample><para>
1702 Bardziej skomplikowany przykład. Każe on <application>MEncoderowi</application>
1703 nagrać pełen obraz PAL, wykadrować go i usunąć przeplot korzystając z algorytmu
1704 liniowego zlewania (linear blend). Audio jest kompresowane ze stałą
1705 szybkością równą 64kbps, przy użyciu kodeka LAME. To ustawienie jest
1706 dobre do nagrywania filmów.
1707 <screen>
1708 mencoder -tv driver=v4l:width=768:height=576 -oac mp3lame -lameopts cbr:br=64 \
1709      -ovc lavc -lavcopts vcodec=mpeg4:vbitrate=900 \
1710      -vf crop=720:544:24:16,pp=lb -o <replaceable>wyjscie.avi</replaceable> tv://
1711 </screen>
1712 </para></informalexample>
1713
1714 <informalexample><para>
1715 Ten przykład dodatkowo przeskaluje obraz do 384x288 i skompresuje video
1716 z szybkością 350kbps w trybie wysokiej jakości. Opcja <option>vqmax</option>
1717 uwalnia kwantyzator i pozwala kompresorowi video na osiągnięcie tak
1718 niskiej szybkości nawet kosztem jakości obrazu. Może być to używane do
1719 nagrywania długich seriali TV, kiedy jakość obrazu nie jest tak ważna.
1720 <screen>
1721 mencoder -tv driver=v4l:width=768:height=576 \
1722     -ovc lavc -lavcopts vcodec=mpeg4:vbitrate=350:vhq:vqmax=31:keyint=300 \
1723     -oac mp3lame -lameopts cbr:br=48 -sws 1 -o <replaceable>wyjscie.avi</replaceable> \
1724     -vf crop=720:540:24:18,pp=lb,scale=384:288 tv://
1725 </screen>
1726 Jest również możliwe podanie mniejszych wymiarów obrazu w opcji
1727 <option>-tv</option> i pominięcie programowego skalowania, ale to podejście
1728 wykorzystuje maksymalną ilość dostępnych informacji i jest trochę bardziej
1729 odporne na szum.
1730 Układy bt878, ze względu na ograniczenia sprzętowe, mogą stosować
1731 uśrednianie pikseli jedynie w kierunku poziomym.
1732 </para></informalexample>
1733 </sect2>
1734 </sect1>
1735
1736
1737 <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -->
1738
1739
1740 <sect1 id="radio">
1741 <title>Radio</title>
1742
1743 <sect2 id="radio-input" xreflabel="Słuchanie radia">
1744 <title>Słuchanie radia</title>
1745
1746 <para>
1747 Ten rozdział opisuje jak włączyć możliwość słuchania radia przy użyciu tunera
1748 radiowego kompatybilnego z V4L. Opis opcji i sterowania klawiaturą znajduje się
1749 na stronie man.
1750 </para>
1751
1752 <!-- ********** -->
1753
1754 <sect3 id="radio-compilation">
1755 <title>Kompilacja</title>
1756
1757 <procedure>
1758 <step><para>
1759   Najpierw, musisz przekompilować <application>MPlayera</application> używając
1760   <filename>./configure</filename> z opcją <option>--enable-radio</option>
1761   i (jeśli chcesz móc przechwytywać radio)
1762   <option>--enable-radio-capture</option>.
1763 </para></step>
1764 <step><para>
1765   Upewnij się że Twój tuner działa z innym oprogramowaniem do radia w Linuksie,
1766   na przykład z <application>XawTV</application>.
1767 </para></step>
1768 </procedure>
1769 </sect3>
1770
1771 <!-- ********** -->
1772
1773 <sect3 id="radio-tips">
1774 <title>Rady przy stosowaniu</title>
1775
1776 <para>
1777 Pełna lista opcji jest dostępna na stronie man.
1778 Tu jest tylko kilka porad:
1779
1780 <itemizedlist>
1781 <listitem><para>
1782   Używaj opcji <option>channels</option>. Na przykład:
1783   <screen>-radio channels=104.4-Sibir,103.9-Maximum</screen>
1784   Wyjaśnienie: Przy użyciu tej opcji dostępne będą tylko stacje na
1785   częstotliwościach 104.4 i 103.9. Przy przełączaniu kanału OSD będzie
1786   wyświetlać nazwę kanału. Spacje w nazwie kanału muszą zostać zastąpione przez
1787   znak "_".
1788 </para></listitem>
1789 <listitem><para>
1790   Jest kilka metod przechwytywania audio. Możesz przechwytywać dźwięk albo
1791   korzystając ze swojej karty dźwiękowej i zewnętrznego kabelka łączącego kartę
1792   video z wejściem dźwięku, albo używając wbudowanego w chip saa7134 konwertera
1793   ADC. W tym drugim przypadku, musisz załadować sterownik
1794   <systemitem>saa7134-alsa</systemitem> lub <systemitem>saa7134-oss</systemitem>.
1795 </para></listitem>
1796 <listitem><para>
1797   Do przechwytywania dźwięku nie można użyć
1798   <application>MEncodera</application>, ponieważ wymaga on do działania
1799   strumienia video. Możesz więc albo użyć <application>arecord</application>
1800   z projektu ALSA albo opcji <option>-ao pcm:file=file.wav</option>.
1801   W tym drugim przypadku nie będziesz słyszał dźwięku
1802   (chyba że masz kabelek do line-in i wyłączyłeś jego wyciszenie).
1803 </para></listitem>
1804 </itemizedlist>
1805 </para>
1806 </sect3>
1807
1808 <!-- ********** -->
1809
1810 <sect3 id="radio-examples">
1811 <title>Przykłady</title>
1812
1813 <informalexample><para>
1814 Wejście ze standardowego V4L (przy użyciu kabelka line-in, bez przechwytywania):
1815 <screen>
1816 mplayer radio://104.4
1817 </screen>
1818 </para></informalexample>
1819
1820 <informalexample><para>
1821 Wejście ze standardowego V4L (przy użyciu kabelka line-in, bez przechwytywania,
1822 interface V4Lv1):
1823 <screen>
1824 mplayer -radio driver=v4l radio://104.4
1825 </screen>
1826 </para></informalexample>
1827
1828 <informalexample><para>
1829 Odtwarzanie drugiego kanału z listy:
1830 <screen>
1831 mplayer -radio channels=104.4=Sibir,103.9=Maximm radio://2
1832 </screen>
1833 </para></informalexample>
1834
1835 <informalexample><para>
1836 Przesyłanie dźwięku szyną PCI z wewnętrznego konwertera ADC na karcie radiowej.
1837 W tym przykładzie tuner jest używany jako druga karta dźwiękowa (urządzenia
1838 alsa hw:1,0). Dla kart opartych na saa7134 musi być załadowany moduł
1839 <systemitem>saa7134-alsa</systemitem> lub <systemitem>saa7134-oss</systemitem>.
1840 <screen>
1841 mplayer -rawaudio rate=32000 radio://2/capture \
1842   -radio adevice=hw=1.0:arate=32000:channels=104.4=Sibir,103.9=Maximm
1843 </screen>
1844 <note><para>
1845 Jeśli używasz nazw urządzeń ALSA dwukropki muszą być zastąpione
1846 znakami równości a przecinki kropkami.
1847 </para></note>
1848 </para>
1849 </informalexample>
1850 </sect3>
1851 </sect2>
1852
1853 </sect1>
1854 </chapter>